در این مقاله درمورد تحصیل دانشگاهی اتوماسیون صنعتی توضیح داده می‌شود.

اتوماسیون صنعتی یک رشته مستقل و واحد نیست؛ یک حوزه میان‌رشته‌ای است که از برق، کنترل، ابزار دقیق، مکاترونیک، الکترونیک صنعتی و حتی کامپیوتر تغذیه می‌شود. این مقاله مسیر آموزش اتوماسیون صنعتی را معرفی می‌کند و رشته‌هایی را که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به این حوزه منتهی می‌شوند توضیح می‌دهد.

مسیر آموزش اتوماسیون صنعتی

 مبانی برق و کنترل

پایه ورود به اتوماسیون شامل اصول برق صنعتی، نقشه‌خوانی برق و P&ID، آشنایی با سنسورها و عملگرها است.

 یادگیری PLC

PLC قلب اتوماسیون است. مهارت‌های ضروری شامل زبان‌های برنامه‌نویسی LAD، FBD، STL، SCL، ساختار حافظه و Scan Cycle، ورودی‌/خروجی‌ها و ماژول‌ها است.

 شبکه‌های صنعتی

برای ارتباط بین PLC، HMI، درایو و تجهیزات از شبکه‌هایی مانند PROFINET، PROFIBUS، Modbus و EtherCAT استفاده می‌شود.

 HMI و SCADA

برای مانیتورینگ و کنترل سیستم‌ها به طراحی صفحات، آلارم‌ها، Trendها و ساختار Tagها نیاز است.

 درایو و Motion Control

کنترل موتور و حرکت شامل درایوهای سرعت متغیر، سروو درایوها و کنترل موقعیت و سرعت است.

 استانداردها و امنیت

استانداردهای مهم شامل IEC 61131-3، IEC 61508 (SIL) و IEC 62443 است.

 رشته‌های مرتبط با اتوماسیون صنعتی

 مهندسی برق – کنترل

اصلی‌ترین مسیر ورود به اتوماسیون. شامل کنترل خطی و پیشرفته، ابزار دقیق، PLC، شبکه‌های صنعتی و کنترل موتور است.

 مهندسی برق – ابزار دقیق

مناسب صنایع فرایندی مانند نفت، گاز و پتروشیمی. تمرکز بر سنسورها، ترانسمیترها و سیستم‌های اندازه‌گیری دارد.

 مهندسی مکاترونیک

ترکیبی از برق، مکانیک، کنترل و رباتیک. مناسب رباتیک، اتوماسیون ماشین‌آلات و سیستم‌های هوشمند است.

 مهندسی الکترونیک صنعتی

مناسب درایوها، کنترل موتور، تابلوهای قدرت و سیستم‌های قدرت الکترونیکی است.

 مهندسی کامپیوتر – نرم‌افزار / هوش مصنوعی

در اتوماسیون نسل جدید نقش کلیدی دارد؛ شامل SCADA، IIoT، Digital Twin و Edge Computing است.

 رشته‌هایی که معادل اتوماسیون صنعتی در ایران هستند

در ایران رشته‌ای با عنوان دقیق «اتوماسیون صنعتی» در مقطع کارشناسی وجود ندارد، اما چند رشته دقیقاً همان مسیر مهارتی و شغلی را پوشش می‌دهند:

 مهندسی برق – کنترل

نزدیک‌ترین رشته به اتوماسیون. شامل کنترل خطی و پیشرفته، سیستم‌های دیجیتال، ابزار دقیق، PLC، شبکه‌های صنعتی و کنترل موتور است.

 مهندسی برق – ابزار دقیق

مناسب صنایع فرایندی. تمرکز بر سنسورها، ترانسمیترها و سیستم‌های اندازه‌گیری دارد.

 مهندسی مکاترونیک

ترکیبی از برق، مکانیک و کنترل. مناسب رباتیک و اتوماسیون ماشین‌آلات است.

 مهندسی الکترونیک صنعتی

مناسب درایوها، کنترل موتور و تابلوهای قدرت است.

 مهندسی تکنولوژی برق – کنترل

نسخه کاربردی‌تر و عملی‌تر مهندسی کنترل. مناسب تکنسین‌ها و مهندسان اجرایی است.

 کاردانی اتوماسیون صنعتی

در فنی‌حرفه‌ای ارائه می‌شود و شامل PLC، HMI، درایو، شبکه‌های صنعتی و نقشه‌خوانی برق است.

 رشته‌های بین‌المللی مرتبط با اتوماسیون

در کشورهای صنعتی رشته‌های زیر به‌صورت مستقیم ارائه می‌شوند:

• Industrial Automation Engineering
• Automation & Control Engineering
• Electrical Automation Engineering
• Industrial Robotics & Automation
• Mechatronics and Automation

این رشته‌ها دقیقاً روی PLC، SCADA، شبکه‌های صنعتی، رباتیک و سیستم‌های هوشمند تمرکز دارند.

 جمع‌بندی

اتوماسیون صنعتی یک حوزه گسترده و میان‌رشته‌ای است. مسیر یادگیری آن شامل PLC، شبکه‌ها، HMI/SCADA، درایوها و استانداردهای صنعتی است. رشته‌های دانشگاهی مختلف—چه در ایران و چه در خارج—می‌توانند فرد را وارد این حوزه کنند. انتخاب مسیر مناسب به هدف شغلی بستگی دارد، اما همه این رشته‌ها می‌توانند به دنیای اتوماسیون و کنترل صنعتی منتهی شوند.